ปี ๒๔๓๕ การก่อตั้งบ้าน“ดงมะตืน” หมู่ที่ ๕

ปี ๒๔๓๕  การก่อตั้งบ้าน“ดงมะตืน”  หมู่ที่  ๕(๑๒๑ ปี)   บ้านดงมะตืน  ก่อตั้งโดยคนกลุ่มหนึ่งที่อพยพมาจาก  จ.เชียงใหม่  โดยมีนายต๊ะ  ธาตุรักษา  เป็นผู้นำ เริ่มแรกมีจำนวนครัวเรือนทั้งสิ้น 12 ครัวเรือน  เมื่อ ปี พ.ศ. 2435    โดยมีการสร้างวัดดงมะตืน โดยการนำของพระคำ   ธาตุรักษา เป็นเจ้าอาวาสคนแรก  และสร้างวัดบ้านดงมะตืน  หมู่ที่๕

บ้าน “ดงมะตืน”  หมู่ที่  ๕มีพื้นที่รวมทั้งสิ้น  1,500 ไร่โดยแบ่งเป็น   ที่นา  550 ไร่              ที่สวน 125 ไร่            ที่อยู่อาศัย   793 ไร่   ที่แหล่งน้ำ  12 ไร่   ที่สาธารณะประโยชน์ 5 ไร่                        ที่อื่น ๆ 15 ไร่

ปี  ๒๔๒๖  การก่อตั้งบ้าน “ฮ่องแฮ่”  หมู่ที่  ๔(๑๓๐ ปี)บ้านฮ่องแฮ่  ก่อตั้งมาเมื่อใดไม่ปรากฏหลักฐานที่แน่ชัด   คาดคะเนว่า  ก่อตั้งมาประมาณ 120-130 ปี  โดยประชากรส่วนมากอพยพมาจาก จ.ลำพูน  และมีการอพยพเข้ามาเรื่อย ๆ ชื่อเริ่มแรกชื่อว่าบ้านร่องแรด  เนื่องจากเดิมเป็นเส้นทางการเดินทางของแรดในการออกหาอาหาร  ซึ่งที่อยู่จริง อยู่ในพื้นที่ดอยสะโง้ (อ.เชียงแสน)  และเดินทางทุกวัน  จนเส้นทางที่เดินการเป็นร่อง  เมื่อถึงฤดูฝนน้ำก็จะไหล  และ กลายเป็นร่องน้ำ   พอนาน ๆ ชาวบ้านจึงเรียกว่าน้ำร่องแรด   และต่อมาเรียกตามชื่อน้ำว่า บ้านร่องแรด  หรือเรียกใหม่ว่าบ้านร่องแร่  หรือ ฮ่องแฮ่ในปัจจุบัน   บ้าน“ฮ่องแฮ่”  หมู่ที่  ๔มีพื้นที่รวมทั้งสิ้น  1,000 ไร่โดยแบ่งเป็น  ที่นา  443 ไร่ที่สวน 15 ไร่              ที่แหล่งน้ำ  1.5 ไร่  ที่อยู่อาศัย452 ไร่ จำนวนครัวเรือน  122  ครัวเรือนจำนวนประชากร 394 คน  เป็นชาย 207 คน เป็นหญิง 187 คน  ผู้สูงอายุ 35 คน ผู้พิการ 3 คน

ปี ๒๔๙๐ การอพยพของชาติพันธ์ลัวะ หรือละว้า   จากเชียงใหม่           สู่เชียงราย  เดิมเมื่อปี ๒๔๙๐    พ่ออุ้ยปัน  จันทาอ้าย  และ พ่ออุ้ยแสน     กาวิใจ (กาวิละ) ซึ่งพ่อค้าวัวต่าง  จากจังหวัดเชียงใหม่ มาค้าวัว     ค้าควายในพื้นที่ เห็นว่าเป็นพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์  จึงกลับไปที่เชียงใหม่   เพื่อไปชัดชวนญาติพี่น้อง มาอยู่  โดยมีการอพยพ มาจาก  อ.จอมตอง     จ.เชียงใหม่

ปี ๒๔๒๕ การก่อตั้งบ้าน “ป่ากว๋าว” หมู่ที่ ๑

ปี  ๒๔๒๕   การก่อตั้งบ้าน “ป่ากว๋าว”   หมู่ที่  ๑  (๑๓๑ ปี)ประชากรส่วนใหญ่ของบ้านป่ากว๋าว คือกลุ่มคนที่อพยพมาจาก  จ.ลำปาง  ลำพูน เชียงใหม่  ส่วนใหญ่จะเป็น  ชาติพันธุ์

ไทยลื้อ  โดยมีนายเฮือน   เรือนมูล  เป็นผู้นำ  เริ่มแรกมีจำนวน ๒๘ ครัวเรือน  ก่อตั้งเมื่อ              ปี ๒๔๒๕   ต่อมามีการสร้างวัดดอนมูลขึ้นโดยการนำของ    

พระอินสม  คำติ๊บ  ซึ่งเป็นเจ้าอาวาสในขณะนั้น   บ้านป่ากว๋าว หมู่ที่ ๑ มีพื้นที่รวมทั้งสิ้น  0.2 ตารางกิโลเมตร   โดยแบ่งเป็น   ที่นา  850 ไร่    ที่สวน 10 ไร่   ที่อยู่อาศัย 2.1 ตารางกิโลเมตร   ที่แหล่งน้ำ 1 ไร่     ที่สาธารณะ 2 ไร่   ที่ดิน (นารวม ๑๐ ไร่  บริเวณหลังวัดดอนมูล)  มีจำนวนครัวเรือน  305  ครัวเรือน  จำนวนประชากร 1100 คน เป็นชาย 510 คน เป็นหญิง 590 คน  ผู้สูงอายุ 98 คน ผู้พิการ 7 คน

ปี ๒๕๓๐ มีโครงการพัฒนาดอยตุงขึ้น

ทำให้หน่วยงานรัฐต่าง ๆ  ไล่  คนที่อาศัยอยู่กับป่าออกมา   ชาวเขาเผ่าอาข่า (อีก้อ)  จึงอพยพมาอยู่ในพื้นที่ราบ    มากขึ้นเรื่อย  ๆ   โดยในพื้นที่ตำบลแม่ไร่  เริ่มแรกเข้ามามาก ๆ ในช่วงปี ๒๕๓๕  และ เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ  เริ่มจากบ้านห้วยไร่ ม.๖  บ้านดงมะตืน ม.๕ บ้านสันกอง หมู่ ๗  และ  ปัจจุบันกระจายอยู่ทั่วไปทั้งใน และนอกตำบล   รวมไปถึง ชาติพันธุ์ไตใหญ่ ที่อพยพมาจาก  เมือง รัฐฉานประเทศพม่า ก็เข้ามาสมทบ    

บ้านห้วยไร่ หมู่ที่ ๖ ประวัติศาสตร์ด้านสังคม และ วัฒนธรรมกับการย้ายถิ่น

ปี ๒๑๓๓  มีการอพยพ มาอยู่อาศัยบริเวณริมแหล่งน้ำ  และตั้งชื่อว่าบ้านห้วยไร่ หมู่ที่ ๖ บ้านห้วยไร่เคยเป็นราชธาณีแคว้นเชียงแสนและมีการอพยพมาอยู่ในพื้นที่เนื่องจากเป็นป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์  ไปด้วยป่าใหญ่  นานาชนิด   และต้นไม่ไผ่  ไม่ไร่ มาก เมื่อวันอาทิตย์ที่ ๒๗  พฤษภาคม ๒๑๓๓  โดยมีนายหิง  นางเอ้ย  มาปลูกกระท่อมเลี้ยงควาย (ปางควาย-ฟาร์มควาย) ต่อมาได้มีนักบุญแห่งล้านนาผู้ยิ่งใหญ่แห่งเมืองลำพูนขึ้นมาสร้างถนนขึ้นพระตำหนักดอยตุงและบูรณสังขรณ์ลุถึง พ.ศ. ๒๔๗๐  คือ ครูบาศรีวิชัย  นักบุญแห่งล้านนาไทย  เดินผ่านบ้านห้วยไร่  ได้พักเที่ยงและได้เวลาฉันท์เพล ณ ที่ห้วยหินลับ  บ้านห้วยข้าวหลาม  บ้านห้วยไร่เป็นทางผ่านในการเดินทางขึ้นดอยตุง   ต้องเตรียมน้ำขึ้นเวลาเดินขึ้นดอย   ขณะนั้นอุบาสก  อุบาสิกา  เดินทางพร้อมนักบุญมาจากเชียงใหม่  ได้ตัดไม้ไร่ ขุดบ่อน้ำ เพื่อจะนำน้ำไปดื่มขณะเดินทาง  จึงชื่อว่าบ้านห้วยไร่   ต่อมานายหิง  นางเอ้ยได้รับคำสั่งจากส่วนราชการให้เกณฑ์คนไปเฝ้าพระธาตุซึ่งกำลังสร้างขึ้นใหม่  พร้อมกับสถาปนาตัวเป็นข้าทาส หรือ บริวารองค์พระธาตุ  จึงได้ชื่อสกุลว่า  พุทธะรักษา  และต่อมาเปลี่ยนเป็นไร่พุทธา  จนถึงปัจจุบัน   ส่วนบ้านดงมะตืนใช้ ชื่อสกุลว่า  ธาตุรักษา

นายหิง  นางเอ้ย  เป็นครอบครัวแรกที่เข้ามาตั้งรกรากอยู่ในพื้นที่ตำบล  ขณะนั้นไม่มีหมู่บ้านใกล้เคียงติดต่อกัน  เนื่องจากมีทิวทัศน์ที่น่าอยู่   จึงได้ไปชักชวนเพื่อนบ้าน ญาติที่เคยอยู่เดิม  รวม  ๑๒๐ ครัวเรือน    จึงนับว่าเป็นหมู่บ้านใหญ่    และ มีการก่อสร้างวัดในปีเดียวกัน